پيش گفتار
در به انديشه برفتم، در به خاموشان ديار
تا براي آن ديارم، بَهرِ خو د يابم ز بار
همه خاموش خفته بودند، هريكي در هاله اي
از بزرگ و كوچك آنجا، نَي بديدم قاله اي
در فرو رفتم چگونه، مي توان آرم سخن
از چنين مردان مرده، گشته بود زانهازَمَن
در چنين انديشه بودم، كه ندا آمد ز دور
بَهرِ چه ماندي چنين تو، كن تو آغاز هرز گور
گور اوّل را بديدم، اسمي داشتي آشنا
كار و كسبي ني بداشتي، بَل سؤالش بُد زما
اين چنين عمر را گذر كرد، گرده ها اندوخت و ماند
حسرت آنهم به دل ماند، از همه مال او ستاند
گفتمش دارم سوالي، گر گشائي لب زگور
ني شنيدم زو صدائي، گفتمي بودي تو كور
كر نبودي كه بماندي، در جوابم اين چنين
خواهمت گوئي به من تو، كه چه بردي از زمين
پل به بستي دادي عزت، بَهرِ چه اندر جهان
هرچه بگرفتي به هشتي، حسرتش ماند در نهان
ده جوابم راحتم كن، بَهرِ تو سودش چه بود؟
عمر شيرين را بدادي، آنچنان، بردي چه سود؟
به زبان آمد زبانش، جاي آن برگشته بخت
كه مقام آدمي را، من نگون كردم ز تخت
او خليفه خواست بمانم، كه خدايم بر زمين
من به هيچ دادم به بادش،عمر شيرين اين چنين
منتظر بايد بمانم، تا دهم من پس حساب
من يقين دارم نبشته است، هرچه كردم در كتاب
دست چپ خواهند دهندم، روی من گردد سیاه
معنی خسران همین است ، هر دو دنیا شد تباه
گفتمش چشمی نداشتی ، چارهای جز آن نبود
گفت بسا چون من به دنیا ، فخر آدم او نمو
از كنارش در گذشتم، ره سپردم سودگر
آشنائي را بديدم، صاحب بس سيم و زر
تاجر با نامي بودي، هر كجاي اين زمين
اعتبار و مالي داشتي، كس نديدم اين چنين
يك شبي اينجا مَقَر بود، يك دگر آنجا مَقَر
در به موطن ني بماندي، همه بودي در سفر
مال و اموالی به دريا، يا به خشكي در گذر
پاره اي هم در هوا بود، تا سريع آيد به بَر
کار وکسبی بس مدرن داشت، شب و روز داشتي تماس
گفتي اين را اين چنين كن، و آن دگر شكلي به خاص
همّ و غمّي جز تجارت، جمع پول در سر نداشت
عمر خود اينسان گذر داشت، چيزي جز پول هم نه كاشت
در سوال خواستم جوابي، وضع خود گويد به من
ني شنيدم زو جوابي، كه بماند در زَ مَن
گفتمش شرم از چه داري، تو چه وضع داري كنون
تا روم گويم به اقران، عبرتي گيرند از اون
به زبانم شد كلامش، رو بگو ني چاره ام
همه رفتي آن ز دستم، من كنون آواره ام
من نخوردم مال خود را، شد بلاي جان من
آتشي شد آن همه مال، كه به كاشتم در زَمَن
اينك مي سوزم در آن من، راه برگشت شد تمام
زان گهي ديدم بيامد، ملك مرگم امام
نه رهي دارم به پس من، نه به پيش در روزگار
سرنوشت من همين است، هست به دست كردگار
رو به اقرانم بگو تو ، كم زِ هیزم نِه كنار
هرچه بيشتر دست بياور، و آنچنان گيرش به كار
كه بخورد خود دهي آن، و آن به خورد مردمان
در نهايت خواهي ماند زان، از و بالش در امان
زان گذشتم من رسيدم، ديدم چند گور گرد هم
چون نبشته ها بخواندم، بودي كاسب بيش و كم
يكي تعميركار كفش بود، و آن دگر دوختي لباس
يكي خوار يار در بساطش، يكي داشتي او اثاث
هركدام كاري به نوعي، پيشه داشتي در حيات
اينك من هستم ميان، گور افراد ممات
در صدد بودم كه پرسم، حال آنان يك بيك
متحّير بودم آنجا، مانده بودم خود به تك
از كجا پرسم، چه پرسم، كاسب اهل محل
همه بودند در زماني، رفتي در دست اجل
اين يكي كفش را گرفتي، با صداقت كردي كار
روز ديگر دادي دستم، با نكو خلقي به دار
مردي از من ني بخواستي، من به زور دادم به او
اين چنين عمر را به سر برد، با نكو خلقي و خو
حال او جويا شدم من، قلب من دادي جواب
اين زمان با آن زمان را، دريا گير با يك حباب
آن حباب رد شد به راحت، اينك در دريائي سال
لذت كردار خود را، مي برم بي قيل و قال
آن يكي خياطي بودي، ني امين بودي به كار
قيچي بگرفتي به بردي، هرچه خواستي او ز بار
چون بگفتي پارچه ام كو، گفت كه اين بود رفت به آب
چون دليل آوردي دادي، بي حسابت يك جواب
او به ظاهر بودي در گور، خفته چون آن همرهان
اما آن كفش دوز چنان بود، اين يكي گفتي امان
تو امان ده اي خدايا، آنچه كردم رفت به زود
اين چه حالي است دادي بر من، هر دمي گردم چو دود
ز آتش افروزة تو، راهي ده راه نجات
تا كنم خدمت به خلقت، بهترين راه از صفات
زوزه هاي ده امانم، دل من دادي خراش
در به دل گفتم خدايا، خاك اگر بود اي كه كاش
تا براي عمر كوته، ني بيفتد در به چاه
چاه بي قعر و زماني، هركسي دارد به راه
گر رهائي زان تو خواهي، ره راستان را بگير
تا چنين روزي نيفتي، در به چنگ حق اسير
هركدام از آن دگر هم، روزي داشتند زان يكي
يكي آرام او لميده، و آن دگر بودي بَكي
تُفو ب اين روزگاران، كه كند مست آدمي
عمري با مقياس دمي دان، بين چه ها آرد همي
عبرت از آن كس نگيرد، تا رود در قعر گور
چون در آن چاله درآيد، فهمد او بوده، چه كور
با دلي رنجان برفتم، زان مكان قدري بعيد
چيزي ديدم كس نبيند، كه شدی بر من پديد
قبري را ديدم مجلل، قاضي بودي در يه قبر
نام او خواندم شناختم، كه چه ها كردي به دهر
حق به ناحق كردي در كار، گفتي دارم اين نظر
اعتراض خواهي برو كن، يا برون روزين تو در
در جواب مكره همي بود، او گريز داشتي ز سمع
طاقت ديدن نداشتي، او بزرگي را به جمع
اين گمان در او قوي بود، مالك است ير حق ناس
بي محابا مي تواند، كند هر كاري به خاص
طالب مال و منال بود، راحتي از بهر خويش
گر جهان در غم بسوزد، دل نداشتي او به ريش
سنگي شاهانه بر او بود، آن ز پول مردمان
فخر بر آن كردي عبالش، گفتي نيست جز اين جهان
گفتمش خواهم به انصاف، دهي از حالت خبر
تا روم گويم به ياران، تو چه داري از ثمر
او أبا داشتي جوابم، من مصر بودم از آن
چاره اي نَي ماند برايش، به زبانم گفت بدان
هرچه كردم آتشي بود، من بكشتم در جهان
اينك اين روز حصاد است، بايدم چينم از آن
آتشي است پايان ندارد، با غم و اندوه آن
كه گرفتارم در آن من، اين بود راز نهان
رو بگو هركس كه خواهد، آن جهان اينست مكان
راه برگشتي ندارد، لو دمي خواهي از آن
گوري ديگر ديدم آنجا، قاضي هم بودي در آن
كه شناختي داشتم از او، از به كارش در جهان
گام او در راه حق بود، چشم به جز حق او نداشت
شب و روز اينسان گذر بود، بدَر نيكي مي بكاشت
چشم و گوش داشتي به هركس، كه ير او داشتي سخن
زان پسش آرام نشستي، تا رهي را پر ثمن
يابد و حكم راند آنسان، زان رضا گردد خدا
بندة مظلومي هم زان، راضي خود گردد جدا
طبعي آرام داشت به كارش، خلقي نيكو هم چنين
مردمان را مهربان بود، اين چنين بودي سنين
چون وداع گفتي جهان را، در به سوگ بودند همه
در به دل يارش بداشتند، چون چنين آدم كمه
گفتمش دارم سوالي، در پسين هستي چسان
آن بگو تا آن رسانم، به قضات در اين جهان
او به دل ره يافت زماني، گفتي با من اين سخن
جائي دارم نمي توان گفت، وصف آن در آن زَمَن
تا نیائي و نه بيني، ني توان يابي چه هست
آن جمال است و جمال است، روحي يابي زان تو مست
وصفي ني دارد دهم زان، تا تو گوئي آن چه هست
اين بهشت است ز انچه كِشته است، همه چيز يا بي بدست
هم خدا گويد سلامت هم ملائك در بهشت
اين بود پاداش نيكي، هر كه در دنيا به كِشت
ز ان گذر كردم برفتم، سوي قبر يك وكيل
گفتمش گويم چه كردي، تو بُدي اهل دليل
عمر چسان پايان رساندي، در ميان مردمان
روزگاري چون تو داري، در پسين روز جهان
گفت كه لعنت بر جهان باد، لعنت بر پول و منال
كه خوشي نارد در آنجا، اينجا هم دارد وبال
در جهان چشم بسته بودم، هركه ديدم بي حساب
گفتمش پولت رها كن، تا تو را گويم جواب
كار تو پايان رسانم، بر حريف آرم ظفر
هرچه خواهي آن كنم من، دل از آن كن تو به در
رو به كارت رس، امينم، كار تو كار من است
با تمام اين وجودم، گرو كارت تن است
با كمال ميل و رغبت، بودي ام در اختيار
هرچه خواستم او به دادي، هرچه را گفتم بيار
اعتمادي آنچنان داشت، كه سپردي خود به من
تا رود با بالي فارغ، بهره گيرد پر ثمن
باورم دار آنچه گويم، پول او مستم بكرد
خواستم آن را زو بگيرم، فارغ از هر زجر و درد
پول او را من گرفتم، كه فرو آرم به حلق
آنچنان كاري نداشتم، كه چه ها آيد به خلق
حق خود دانستم اين را، زندگي راحت كنم
هرچه هم بادا كه بادا، خود كنار از آن زنم
اين چنين كردم گذر من، زندگي در آن جهان
تا بديدم من به روزي، كس به گفت خيز از مكان
گفتمش خيز از چه خواهي، از چه خواهي آن زِ من
گفت كه عمرت سر رسيده، نقطه پايان زَمَن
گفتمش گويم كه باشي، ني ز تو دارم شناس
گفت خدا هم ني شناسي، تا كني بر او سپاس
شكر كني بر داده هايش، خدمت خلقش كني
ني به جان خلقش افتي، چون شناسي چون مني؟!
مالك جانت به من گفت، تا بگيرم آن ز تو
تا برم جائي كه يابي، معني حق را ز نو
حق ته اين بود كه تو كردي، بَهرِ روزهائي شمار
حق بُود آني كه بيني، ني شبي هست ني نهار
من كنون در قعري هستم، كه خدا داند كجاست
لحظه اي آرام ندارم، آتش بر جانم به پاست
آن عيالي كه بكردم، به فدايش روزگار
و آن پسر دختر كه دارم، هرچه گوئي پر زبار
يادي از من ني بيارند، يا اگر آرند چه سود
كرده ام مانده به دوشم، هرچه بينم ز آنچه بود
شرم ز حق دارم من اينجا، كه نهادم زير پا
امر او را در به دنيا، پس سزا هست اين بجا
رو به اقرانم بگو تو، دست كشند از كار خود
يا به جان گيرند وكالت، ني چو من اينسان كه شد
بادلي آكنده از خون، رد شدم از قبر اوي
تا فراري برقرارم، گيرم آيم سوي كوي
زين گذر كردم به قبري، ديدم او هم بُد وكيل
خدمت مردم به كردي، هم بُدي اهل دليل
چون شناختي حق به رفتي، جان به دادي در رهش
او ز مرگ ترسي نداشتي، باور داشتي او گهش
بهرِ روزي او گرفتي، پولي نه افزون بر آن
چون فزون آمد به دادي، در ره حق در جهان
خواب راحت او نداشتي، فكر مردم بُد مدام
تا نكو راهي بيابد، تا نيفتد كس به دام
دام شيطان عدالت، كه مدام هست در كمين
خورده سوگند به خدايش، انتقام گيرد ز كين
زين به گفت من ني وكيلم، تو خدا را دان وكيل
حاميت هستم در اين ره، با تو كل بر جليل
ما به او داريم توكل، تا رسد كارها به سر
گر به جز او ره سپاري، ني توان يابي ز بر
اين چنين كردي گذر عمر، تا به پايان آن رسيد
مرگ او غوغا به كردي، آن چنانی كس نديد
با چنين ديدي از او من، رفتم سوي قبر او
فاتحه خواندم سلامي، دادم و گفتم بگو
در چه حالي بنده حق، گو كه آرامم كني
آن يكي روحم گرفته، طاقتي برد از مني
آمد از اويم ندائي، ني صدائي آن از او
عمري بودم در قفس من، كه به ديدم رو به رو
چهره اي بس آشنا داشت، لبي خندان روئي خوش
با تبسم كرد سلامي، گفتي مرني هستی هُش؟
گفتمش هوش دارم اما، ار چه پرسي اين چنان
گفت ز درب بسته چون من، آمدم در اين مكان؟
با بيانش يكه خوردم، گفت مكن تغيير چنان
هم ره من هستي زين بعد، تا رويم سوي جنان
گفتمش گو واقع امر، گفت كه واقع هست تمام
تو رها گشتي ز دنیا، آن قفس را بين امام
نگري كردم كه ديدم، من فِتادم بر زمين
آن گه فهميدم كه هستم، روحي هستم به يقين
گفتمش مأمور حقي، آمدي گيري ز تن
روحي راحت تو گرفتي، مر چه ديدي تو ز من؟
گفت نبودم آن كه ديده، مالك جانت به ديد
خوبي كردي در به دنيا، كه چنين آمد پديد
من به تو بايد به گويم، كه چه ديدم من پس آن
چون ز تن گشتم جدا من، راحت گشتم از جهان
باورم دار آن چه گويم، راحت گشتم از قفس
تنگ و تاريك بودي بر من، ني به راحت از نفس
خورد و خوابم بهر آن بود، تا به مانم در جهان
تا به مانم چند صباحي، بينم خیرهائي از آن
شب و روز بگذشت و سال ها، چيزي جز زحمت نبود
چيزي جز خوردن و خوابم، خیري جز محنت نبود
نا كه آمد آن شناسم، با تبسم بر لبش
ديدم از يك دو شدم من، روح جدا هست از تنش
من كنون در جائي هستم، سلطه بر كون و مكان
كه به يك لحظه نديدم، اين چنين من در جهان
من به لحظه با تو هستم، با دگرها هم چنين
آني من هستم به هر جا، كن به گفتارم يقين
جز سلام از كس نه بينم، از ملائك از خدا
از خوشي ديوانه گشتم، كه چنين بينم سزا
وعده هاي حق به حق بود، به تصور ني بيار
تا نه آیي و نه بيني، ني توان بيني ز بار
بار كردار جهانت، اين چنين آرد به بار
كه جهان باشد جهنم، رو، ز خوبي توبه كار
كشته ات ابن جا دهد بر، كه برون هست از خيال
جز ز نور حق نه بيني، همه روز است، بي ليال
عمر دگر مفهوم ندارد، خالد هستيم ما در آن
درد و رنج معني ندارد، آن چنان هست در جهان
به يقين باز هم به گويم، گول دنيا را مخور
که جهان دوزخ بماند،بهترینش دان تو مُر
پس تو روز و شب بينديش، تا برون آري ز خلق
گرهي از درد آنان، تا چه ها بيني ز حق
در مسيرم چشم به سنگي، كه نداشتي هيچ بها
خورد و ديدم رفتگر بود، كه در آن جا بد رها
گفتم اينجا بايدم ماند، گفتگو با او كنم
كه غباري بر دلم هست، اين غبار جارو كنم
فاتحه خواندم بر او من، خيره ماندم من بر آن
رهگذر آمد به ديدم، گفت سري هست از سران
گفت چه خواهي تو در اينجا، مانده اي خيره بر آن
گفتمش خواهم بدانم، كرد و كارش در جهان
گفت تو را گويم ز رازش، رفتگر در كوچه ها
كار خير كردي شب و روز، دوستي داشت با بچه ها
بچه هاي هر محلي، عاشق گفتار او
همه بودند چون بگفتي، زان بكشتند يار او
به پدر كردند صدايش، اي عزيزم بچه ها
پاسخ او بود به آنان، همه روز در كوچه ها
او نظافت كردي هر روز، نه فقط در كوچه ها
هم دل اهل محل بود، از بزرگ و بچه ها
با كلامي عارفانه، خدمت مردم بُدي
روزگار آنسان گذر كرد، تا به زير سنگ شدي
گفتم مردي باين بزرگي، سنگي اينسانش چرا؟!
گفت وصيت كرد مر او هم، كه چنين گيرند مرا
بوسه دادم من به قبرش، گفتم گويم از سخن
تا بماند آن كلامت، هيچ نگردي آن كهن
گفت بدان دنيا دو روز است، يك ولاد و دو ممات
در ميان آن چه روزي است، گيري آن روز حيات
در به مقياس پسينت، روزي ني آري بسر
بل زماني است كز درونش، روح ز تن آيد به در
در ميان آن دو روزت، تو امين هستي ز روح
روحي كه خالق دميده، گر كني هم عمر نوح
بايد آنسان داريش پاس، كه خدا گردد رضا
جزئي از روحش تو داري، هيچ نياري جز صفا
با صفاي دل نمائي، هستي مخلوق جاي او
خدمت خلق آري برجا، با نكو خلقي و خو
تو اميري يا وزيري، يا وكيلي يا حكيم
ني تو را آيد به كارت، نزد ذاتي ني عديم
با چنين انديشه بودم، در ميان مردمان
خدمت آنان بكردم، با يقيني بي گمان
من كنون دارم مكاني، چه مكاني بس بلند
كه خدا داده به من آن ني ز ارزش گفت كه چند
دل از آن آرام گرفتي، گفتم بايد گشت هنوز
تا ببينم آن دگرها، در چه وضع باشند ز روز
روزگار هركسي را، اين مكان بايد بديد
ني در اين دنياي فاني، نيست شود هرچه رسيد
گه كه غم آيد سراغت، گه رود از دل برون
شادي بيني جاي آن غم، كه به دل آيد درون
اين يكي هم ني بماند، بگذرد در روزگار
آنچه ماند مَنِ ما هست، كان بُود از كردگار
پس به هُش باش تا منت را، از مني ناري به زير
گر كه كردي دان كه آخر، رَوي در آن قعر بیر
در چنين انديشه بودم، قبري ديدم بُد جديد
نام او ورِد زبان بود، در زماني ني بعيد
مالي داشتي بس فراوان، كه بدادي اين و آن
به نزول دادي نه خيرات، نرخ او بودي كلان
با چنين كردار زشتي، بهره ها داشتي از آن
بهره ها بر بهره ها بود، آنچناني كه مَدان
خانه ها از بُن فرو ريخت، زندگي ها شد تباه
او به فكر پول خود بود، هرچه زان آيد به راه
بي قصور از زماني، اجلش خواهد رسيد
وِزرِ آن كردار خود را، زان پسش بايد كشيد
گفتمش حالت چسان است، در ميان مردگان
به سخن آمد زبانم، گو چه خواهي تو از آن
آنچه روز و شب بكردم، جمعي از مال و منال
اينك در قعري به بندم، شده بر جانم وبال
جز ز آتش ني خوراكي تا دهند آن را به من
اين خوراك پايان ندارد، از مكان و از زَمَن
جمع مال در آن جهانم، سودي بَهر من نداشت
تا بگوئي خوش گذشت آن، اين چنين شرنَي گذاشت
پس جهان از دست بدادم، اين سرايم هم چنين
كردة چون من جز اين نيست، مردمان آريد يقين
مال دنيا مستي آرد، بي خبر سازد ز خود
بي خبر آنسان بسازد، تا أجَل آيد به بُرد
وقتي بُرد اينجا مكان است، نه پسي داري نه پيش
كه زمان ازمن گذشته،فکری کن از بهر خویش
قبري ديدم كه پزشك بود، در جوار يك طبيب
اين چنين مردان پاكي، بي گمان باشند حبيب
گر نجات يابد به درمان، زو يي از مردمان
به حساب آرند نجات، عالمي را هم از آن
گفتم اينجا بايدم ماند، گيرم با آنان سخن
هرچه كردم اولي را، پاسخي ني داد به من
روبه كردم دوّمي را، تا دهد اویم جواب
حالتي آمد به حالم، گوئي من رفتم به خواب
گفت ز تو پوزش بخواهم، كه نيافتي زو جواب
او چنان اينجا هلاك است، بَد به دنيا بُد حساب
پول مردم او بخواستي، ني شفاي جانشان
كژ روي كردي به كارش، ني گذشت از نانشان
شب و روز كارش چنين بود، راحتي ني داشت به كار
تا كه جمع آرد منالي، گنجي چند آرد به بار
اين چنين كرد او به دنيا، زندگي ها كرد تباه
او كنون دربندي بند است، كه ندارد كس پناه
مال او ماند و سفر كرد، از جهان سوي پسين
گريه ها دارد چنين حال، روزگاري اين چنين
لحظه اي او در امان نيست، از لهيب دوزخي
كه بساختي او به دنيا، تازه آن هست برزخي
اين زمان پايان ندارد، با عذابي بي امان
بَهر دوراني كه هيچ بود، عقل چه ها گويد از آن
گفتم از حالت خبر ده، در چه حالي توكنون
گفت فداکردم زمان را،هر چه داشتم از فنون
دانشم بُد یک امانت،که سپرد آن را خدا
تا به کار گیرم من آنرا ،از بِهَر کس من جدا
که خدا جان داد به آدم، من شدم مأمور او
تا نگه دارم من آنرابی ریاو گفتگو
من زهر بیمار که راحت،ره برون بردی زدر
جز محبت نی بدیدم،اینک این جاهم زبر
بری کزخالق مرا هست،لحظه اش عمری بر است
پس تو تا هستی به دنیا،دان که این جا برتراست
من به فکر آن نبودم،تا که گنج آرم به دست
چشم به کار داشتم نه مالی،راضی هستم زان چه هست
جسمی هستم همچو روحی،که صفا یابم از آن
لذت جسم را برم من،وان جدا هست از روان
لذت این جا نیاید،در به وهم درآن جهان
آن چه ازلذت توراهست، سایه ای جز آن مدان
اينك اينجا راحتم من، با مقامي بس بلند
لحظه اش دنيائي ارزد، ني توان گوئي كه چند
زين پزشكان را پيامي است، من امينم بهرتان
عمري با عزّت بداريد، پر كنيد این بارتان
تا كه یابید بار رحمت، در جهاني بي كران
که جهان ارزش ندارد،لحظه ای از این مکان
بارگهي زان پس بديدم، با محافظ دور آن
ديدم حاكم بودي روزي، در ميان مردمان
گفتم اينجا بايدم ماند، تا شوم آگه ز حال
اين بساط او را چه ارزد۰، كه به او داده جلال
قدمي رفتم به سويش، كه نهيب دادند به من
كه برو آن سو چمن ايست، ني سزد اين سو چمن
آن حريم باشد ز بارگاه، كس نشايد زين گذر
گر نداري حرمتش را، از امان آئي به در
گفتمش زائر نخواهد، تا روم من بر مرار
گفت چه مي گوئي ز زائر، اسم زائر راميار
او بُدي حاكم به دوران، مردمان در سايه اش
چه نياز است زائر آيد، كم كند از پايه اش
گفتم مردان بزرگ را، زائراني است در جهان
اين بزرگ مردي است به دنيا، گر جز اينست گو تو آن
گفت أبَرمردی ز مردان، ني توان گوئي چسان
پس زيارت كردن از او، اين حقير است بَهرِ آن
مردمان آيند به تعظيم، مردماني هم بزرگ
نی سزد آئی تو اینجا، میشی باشی بهر گرگ
با چنين گفتاري سرخ شد، گفت دگر دم زين مزن
در همانجا مان نگاه كن، تا نبيني بد زِ مَن
چون بديدم باغ وحش است، در ميان آن دان
سخني من هم نه راندم، تا بمانم در امان
گفتم هرچه هست همين است، بايدم ساختن به آن
آغازي آرم به گفتار، با بقاء در اين مكان
چشم خود بستم چو خوابي، در به عالم از خيال
رفتم ببينم در چه كاري است، گيرم او را به سوال
گفتمش گو تو كي هستي، در پسين هم حاكمي
كس توان آن ندارد، آيدت راحت كمي
هرچه خواستم زو جوابي، سنگي بود در زير سنگ
ني به دادي او جوابم، عرصه را ديدم به تنگ
يكي از مردان گاردش، گفت برو ديگر ممان
زَهره ام در انفجار بود، گفتمش دِه من أَمان
گفت معطل از چه داري، گور خود كم كن برو
گفتمش چشم كم كنم آن، خواهي ديد روز درو
پشت به كردم تا بيايم، آمدم از غيب صدا
گفت چه خواهي تا بگويم، حقي باشد از خدا
بد بكردم بايد آن ديد، حق من جز اين ني است
آنچه الان هم در آنم، اصل آن اندر پي است
وضع قاضي را شنيدي، زرگر هم بعداً به بين
آن دگز هم هرچه گفتند، وضع من اندر پسين
آن همه باشند بهشتي، در قياس وضع من
اين سفر پايان ندارد، در به مقياس زَمَن
گفتمش گو مر چه كردي، كه بهشتت آتش است
من ستم كردم كه اين خود، از براي من بس است
پس خدايا شكرت آرم، كه ندادي آن مقام
تا گرفتارش نگردم، آخر گويم اين كلام
آتش دوزخ بهشت است، آرزو آرم از آن
آتشي ده ني جز آنم، هرچه خواهي از زمان
اين سزاي ظالمان است، بَهرِ چند روز جهان
كه در آن چند روز آنهم، خيري ني باشد در آن
ره سپردم گوري ديدم، نخلي بود بالاي آن
كه صفا دادي به آن گور، زارعي بود يك زمان
در به سرمای زمستان،یا که بوران برف آن
یا که در آن فصل گرما، باد سوزان خزان
لقمه ناني در مزارع، نوشي از آبهاي آن
خوابي بر برگهاي ريزان،وآن مكان سجده كنان
کشت وزرع كردي مداوم، چيدي دادي مردمان
تا که راحت زی بدارند،زندگی در این جهان
در به گور اين كس لميده، خواهمش در گفتگو
كه به گوش آمد صدايش، با خوش آمدي از او
گفتمش دارم سلامي، اي عزيز مردمان
عمر خود كردي فداي، مردمان اين جهان
گفت كه من بودم يكي زان، در به خدمت يكدگر
خدمت هم ما بكرديم، زندگي برديم به سر
گفتمش بارك بتو باد، كه خدا حق آفريد
جانشيني بر زمين خواست، چون توئي آيد پديد
گفت كه كوچكتر از آنم، كه دم از آن من زنم
گفتمش آن دم نباشد، تا جسارت من كنم
گفتة باري تعالي است، كه خليفه او بساخت
يك خليفة خداي است، يكي شيطان كه به باخت
تو ز آدم من از اويم، هر دو از نسل يكي
مفتخر هستم به تو من، از براي من تكي
جاي تو دانم كجاي است، در به رحمن گفت خدا
جنتان داري در آنجا، با مزايائي جدا
چشم بريدي زين جهان تو، كردي خدمت ها به خلق
جز چنان پاداشي نايد، تا رسد بر تو ز حق
گفت كلامت بر صواب است، نعمتي يافتم كلان
وصف آن نايد به گفتن، تا تو را گويم از آن
آنچه از گورها شنيدم، بودي آن در يك جهت
گويمت آن را كه گيري، آن جهت را در رهت
واقع امر را شنيدي، زندگي جز آن نبود
تو خيار داري كه گيري، ره خسران يا که سود
عمر اين روزت گذر هست، آن جهان دارد بقا
پس چرا در اين گذرگه، آخرت سازي تباه
خورد و خواب در اين گذرگه، همه را امكان بُوَد
پس چرا از بَرِ اينت، آخرت از دست رود؟
گر عقيده زان نداري، احتمال ده يا گمان
كه در آن صورت چسان تو، ره برون يابي از آن
آن طرف تر قبري ديدم، با صفا و با جلال
سنگي از مرمر، گران داشت، بودي چون آب زلال
در حريمش گل و گلدان، بوي خوش يافتي از آن
گفتم اين جاي كي باشد، مرده آيد زان به جان
رفتم ديدم زرگري بود، شهرتي داشت در سران
گنجي زر داشتي نهفته، ساختي آلاتي از آن
جاي زر مس بردي در كار، روكشي داشت از طلا
مردمان را گفت طلاي است، باكي ني داشت از مَلا
گر گهي كس پي بكردي، گفتي آن ني بُد زِ من
من طلا جز شمش ندارم، هم به كم گيرم ثمن
گر شكايت كردي از او، ترسي ني داشت از بَلا
رشوه دادي شد رهازان، گفتی حرفش هست طلا
دست او در دست دزدان، يكي بودي در خريد
مال دزدي را خريدي، كردي در گنج ناپديد
كارو بارش اين چنين بود، ترسي از كس او نداشت
چون به گفتي از خدا ترس، بد تو بيني زين تو كاشت
گفت دم از ايزد زني تو، او جوابش با من است
رو تو پي كارت مزاحم، ترس كه كار يك زن است
بي ادب بود او به گفتار، پر تكبر بود به حال
كه به روزي در به كارش، به زمين افتادي لال
ديد به اين و آن بكردي، ديده هم بر مال خويش
كه زماني ني گذشتي، اجلش آمد به پيش
گفت به پايان آن رسيده، عمر ننگينت بيا
تا برم بيني حسابت، كه چه داري در به راه
گفتمش گو در چه حالي، حال و احوالت بگو
با بيانم گفت چه حالي، آن بگويم با چه رو
پمن نفهميدم چه كردم، نخم آتش كشته ام
كه درختي زان تنومند، بَهرِ اينجا هشته ام
بار آن باراني باراست، سنگ آتش پر گداز
پروريدم تا ببارد، پاسخ آن حرص و آز
گنج هائي جمع بكردم، مالي از مال حرام
ني بخوردم ني بدادم، تا كه افتادم به دام
بستري دارم ز آتش، هم خوراكم رَان بدان
آن برو گو تو به اقران، شايد پند گيرند از آن
درصدر بودم كه آيم، تا كه جمع بندي كنم
زان چه را ديدم ز گورها، بهر خور پندي كنم
كه به ديدم جمعي انبوه، از بزرگان ديار
در كنار گوري حاضر، گفتم آن گيرم به يار
رفتم ديدم بُد معلم، كه بُدي سال روز او
جمعيت غوغا به كردي، آن چناني كه نه گو
چاره اي جز آن نه ديدم، كه از او گيرم سوال
تا كه بينم كه چه بوده، او اكنون هست در چه حال
گفتمش گويم چه كردي، كه به دل هائي مكان
اين همه ار جمع مردم، آمده گويم چه سان؟
كه به گوش آمد ندائي، هرچه خواهي كن سوال
اين همه آدم گواهند، خواهدت گو نيد ز حال
پس به خود گفتم صواب است، پرسشي از اين و آن
داشته باشم تا بگويند، حال او را درجهان
متفق بودند به پاسخ،هر کدام از مردمان
گو پدر بود بهر مردم،مرگ او شد داغ جان
او طبيبي بود به واقع، پرورش دادي روان
هركه را بودي معلم، شد بزرگي پر توان
چون كه والا روحي داشتي، دادي پيوندي از آن
با روان هر جواني، كه گرفتي زان توان
با توان روح يافته، شده ايم ما در جهان
هركدام سلطه به كاري، تا بريم غم از ميان
شادي آريم بهر مردم، با نكو خدمت به خلق
تا كه أجر اين عزيز را، داده باشيم ما به حق
او ميان ماست هم اكنون، ني كه زير خاك خفته
هرچه را گفتم شنيده است، كس سخن از خود نه سفته
از پي اين سان بياني، به زبانم گفت سخن
هركه را در خود به ديدم، روحي بوديم در دو تن
هرچه را نيكي شمارند، بهر يك روح شد به كار
زين هم اكنون زنده هستم، در تمام روزگار
روزگاري كه ندارد، نه شبي را ني نهار
خالد است در نزد ايزد، بي حساب و بي شمار
وصفي ني دارد كه گويم، تا قياس گيري از آن
هرچه دارم به خيال هم، ني توان گوئي چه سان
نعمت ارزاني حق، با به آن چه در جهان
ني توان آري به وصفش، تا قياس گيري از آن
اين چنين جايگاهي دارم، كه به ساختم در جهان
به امانت عمر گرفتم، بهره يافتم من از آن
دان خدا را جانشيني، روز نيكي خود به كار
تا پسين روزت بيابي، بهترينش را به بار
آن چه آوردم من اكنون، عشق من جز اين ني است
كه همه يا بيد همين را، شادي بهرم در پي است
اين به گفتم تا به دانند، هوده آوردم سخن
من به راندم تا بماند، روزگاري از ز من
دل بر آن آرند به انصاف، در به كار خود نگر
راهي را گيرند به دوران، شر نیارد آن ز بَر
تا كه ثابت سازم اين را، دوستي ام با مردمان
ريشه دارد در به خلقت، از به آدم در جهان
***