بند نهم؛ ایتام: ایتام جمع یتیم به کسی گفته می شود که به سن بلوغ شرعی نرسیده، و پدر خود را از دست بدهد. و اگر فاقد ولی خاص (جد پدری) باشد، امور او را قیم اداره می کند. یتیم ممکن است بالقوه یکی از مردان و یا زنان عالم گردد. مانند پیامبر اکرم(ص) که چون امروز مصادف با میلاد این گوهر بشریت است، و خداوند بخاطر وجود مبارک او در مکه به آن دیار سوگند یاد کرده است. به او درود می فرستیم: به هر لحظه لحظه های خلقتت در لحظه های عمرم بقدر کائناتت ذراتشان خدایا. به هر مخلوق دم صلوات بر محمد وآله و سلم به هر باز دم صلوات. به هر باری هزاران بار به هر بار آن هزاران بار هزارانش هزاران بار. اگر از بهر هر صلوات جهان باید یکی فردی بدان سان گوید او صلوات تصاعد هندسی صلوات بدان مجموع صلوات بر محمد و آله و سلم. و یا آن یتیم ممکن است عنصر پلیدی در آید که هم چون کوه آتش فشان با ایجاد فساد، دنیائی را در زیر خاکستر تباهی بپوشاند. به همین جهت خداوند متعال برای جلوگیری از آثار این گونه ایتام در آیۀ نه از سورۀ الضحی که خود این سوره در شأن نبی اکرم(ص) نازل گردیده، می گوید «فاما الیتیم فلا تقهر؛ یتیم را میازار» آیاتی که در رعایت حقوق ایتام آمده، ذیلا آورده می شوند: آیۀ ۲۲۰ سورۀ البقره «...یسئلونک عن الیتامی. قل اصلاح لهم خیر. وان تخالطوهم فاخوانکم و الله یعلم المفسد من المصلح. ولو شاءالله لاعنتکم. ان الله عزیز حکیم؛ ... و نیز سؤال میکنند تو را که با یتیمان چـگونه رفتار کنند؟ بـگو: بـا صـلاح حـال و مـال آنـان کـوشیـدن بهتـر است. تا این که آنان را بی سرپرست بگذارید. و اگر با آنان آمیزش کنید، آنان برادران دینی شما هستند. و خدا در کار آن که به صلاح یتیمان رفتار می کند، و آن که به نادرستی (عمل می کند) آگاه است. (و خدا در کار یتیمان آسان گرفته است) و اگر میخواست، شما را به مشکل و دردسر می انداخت. خداوند به هر کاری توانا و داناست» ملاحظه می فرمائید که توجه باری تعالی به گونه ایست که هم با تهدید و هم با اندرز مردم را متوجه اصلاح حال و مال یتیمان نموده است. آیۀ ۲ سورۀ النساء «واتوا الیتامی اموالهم. ولا تتبدلوا الخبیث بالطیب. و لا تأکلوا اموالهم الی اموالکم. انه کان حوبا کبیرا؛ (به یتیمان پس از رشد وبلوغ) اموالشان را بدهید. و مال نامرغوب خود را با مال مرغوب آنان عوض مکنید. و اموال آنان را با اموال خود مخورید که این گناهی بزرگ است» این آیه در رعایت حقوق مالی ایتام دقیقا به جهاتی که احتمال تجاوز به آن ها می رود پرداخته، و هرگونه تخلفی را گناهی بزرگ بشمار آورده است. آیۀ ۵ سورۀ النساء دربارۀ افراد سفیه آورده شده است که آنان هم چون یتیمان، غیر رشید شناخته می شوند که به ذکر آن می پردازد:«ولاتؤتوا السفهاء اموالکم الّتی جعل الله لکم قیاما. و ارزقوهم فیها و اکسوهم و قولوا لهم قولا معروفا؛ اموالی که خدا قوام زندگی شما را با آن مقرر داشته است، به تصرف سفیهان مدهید. و از اموالشان (بقدر نیاز) نفقه دهید. و لباس بپوشانید (برای این که از آنان آزار نبینید و بتوانید امور آنان را اداره کنید) با گفتاری خوش با آنان هم کلام شوید. در زمانی که برای ادارۀ امور ایتام هیچ گونه تشکیلات دولتی مانند دائرۀ سرپرستی وجود نداشته است، خداوند در مورد ادارۀ امور این طبقۀ محروم از عقلئ معاش، و مسؤولیت افراد اداره کننده فرموده است: آیۀ ۶ سورۀ النساء «و ابتلوا الیتامی حتی اذا بلغوا النکاح فان آنستم منهم رشدا فادفعوا الیهم اموالهم ولا تأکلوها اسرافا و بدارا ان یکبروا ومن کان غنیا فلیستعفف و من کان فقیرا فلیأکل بالمعروف فاذا دفعتم الیهم اموالهم فاشهدوا علیهم و کفی بالله حسیبا؛ یتیمان را آزمایش کنید چون بالغ و قابلیت ازدواج پیدا کنند (در صورتی اموالشان را به آنان بدهید) که رشد آنان (در تشخیص مصالح مالی و زندگی) برای شما ثابت گردد (ملا حظه می فرمائید که خداوند سن باوغ را از سن رشد جدا دانسته است. زیرا چه بسا کسی بالغ می شود، ولی رشد مالی خود را بدست نمی آورد. و حتی ممکن است سفیه یا دیوانه هم شناخته شود) و (در زمان حجر) مال آنان را اسراف و با عجله حیف و میل مکنید که مبادا بزرگ شوند (و مال خود را مطالبه نمایند) و کسی که (مسؤول امور صغیر است) اگر توانگر باشد، بکلی باید از هم گونه تصرفی در مال محجور (به نفع خود)خودداری نماید. و اگر نیازمند باشد، به اندازۀ متعارف از آن مال بهره مند گردد. و چون خواستید آن مال را (در زمان رشد) به آنان بدهید. گواه برآن بگیرید (تا ادعائی بوجود نیاید) گر چه گواهی خداوند بر گواهی خلق کافی است» آیۀ ۱۰ سورۀ النساء که در کیفر خطا کاران و متجاوزین به اموال ایتام آمده است «ان الذین یأکلون اموال الیتامی ظلما انما یأکلون فی بطونهم نارا و سیصلون سعیرا؛ آنان که اموال یتیمان را به ستمگری می خورند. در حقیقت آنان آتش جهنم در شکم فرو می برند. و به زودی در آتش دوزخ خواهند افتاد» واقعا دنیا بمثابۀ جایگاه کنکوری است. و مال و منال آن سوال های داده شدۀ آنست. تا آدمی چه گونه پاسخ می دهد؟! تا راهی بهشت یا جهنم گردد! پناه بر خدا! در این جا خاطره ای به ذهنم رسید که حیفم آمد از آن بگذرم. اما خاطره: شبی مردی که خود را عارف و اهل باطن می دانست. و از توانائی های مالی خوبی برخوردار بود، با دو نفر همراه در منزل بر من وارد می شوند. بر مبنای لطف و علاقه ای که ظاهـرا به مـن داشـت. تصـمیم می گیرد که با مالیدن دست خود به کتف هایم، مرا از هر گونه درد و بلا و به قول خودش بیمه کند. و به این کار هم دست زد. این عارف یک روز بر مبنای ضرب المثل گفت: مال دنیا همه چیز را برای آدم به ارمغان نمی آورد، ولی ممکن است همه چیز او را بر باد دهد! ضرب المثل حکیمانه ای بود. خوشم آمد. وآن را در چند بیت شعر بعنوان خاطره ای از یک عارف در دیوانم گنجینۀ خرد وارد کردم. این عارف گرفتار یک مشکل حقوقی در دادگستری شده بود که وکالت او را عهده دار شدم. و در اولین جاسه دادرسی با هم در دادگاه حضور بهم رساندیم. در جلسۀ دادگاه مطلبی را در گوشی عنوان کرد که در صداقت او در آن ضرب المثل به تردید افتادم.در پایان جلسه در بیرون از دادگستری او را به کناری خواندم. وگفتم: مورد خاصی است، خواستم آن را با شما در میان بگذارم، و از بین ما هم نباید خارج شود. گفت بگو آماده ام. گفتم: چند یتیم به من مراجعه ای داشته اند که ثروت خیلی بالائی دارند. و ما می توانیم آن ثروت را با بیست میلیون تومان تصاحب کنیم. آیا حاضر به این کار هستی؟با این پیشنهاد تقریبا یکه ای خورد و گفت: کجاست؟!به او گفتم: مال دنیا همه چیز نمی آورد ولی ممکن است همه چیز آدمی را بر باد دهد!فورا متوجه قضایا می شود. و با شرمندگی جدا می شود که جدا می شود!این صحنه متعاقب آن اولی به شعر در می آید و در گنجینه ضبط می شود. تا بماند. و آدمیان بدانند که در چه دنیائی زندگی می کنیم، وچه سرنوشتی خواهیم داشت؟!!!باید گفت: پناه بر خدا!عزیزان خواننده: خدا شاهد است صمیمانه دوست دارم. باهم یک دل باشیم!ادامۀ سخن: آیۀ ۱۵۲ سورۀ الانعام «ولا تقربوا مال الیتیم الا بالتی هی احسن حتی یبلغ اشده...؛ هرگز به مال یتیم نزدیک مشوید مگر به وجهی نیکو تا این که بحد رشد برسد.. » آیۀ ۳۴ سورۀ الاسراء هم در همین زمینه است که از تکرار آن خودداری می نماید.این ها آیات الهی در توجه به حال و مال یتیم است. تا با از دست دادن پدر، و خلاء حاصل در زندگی او، موجبات از دست دادن سایر امور او فراهم نگردد، و جامعه با بی خود، عنصر نامطلوبی را در بین مردم نپروراند.
تاريخ : یکشنبه هشتم اردیبهشت ۱۳۹۸ | 9:51 | نویسنده : عبدالمجید زرگر |