سه) عفو یا گذشت:
گذشت از خطاهای بندگان ذاتی پروردگار عالم است که در خصوص آدمی با توجه به بخش چهارم از باب اول، آن را بدون حد و حصر اِعمال می دارد. این رحمت الهی اختصاص به پیروان دین خاصی ندارد. و هرکس از کردۀ سوء خود پشیمان گردد، مشمول این رحمت خواهد شد. و چون آدمی از روح خدا جان گرفته است. بنابراین خدا دوست دارد که مخلوق او با اتخاذ روش خالق خود، نسبت به همدیگر در تضادهای ایجاد شده، با دید اغماض، گذشت کنند. و علیرغم آیۀ ۱۹۴ البقره «فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم و اتقوا الله ان الله مع المتقین؛ (خطاب به اعراب کینه توز زمان جاهلیت است که در انتقام گیری رعایت هیچ حد و مرزی را نمی کردند) پس هر کس که به شما تجاوز کرد بهمان گونه به او تجاوز کنید (نه شدیدتر) واز خدا بترسید. که خدا با پرهیزکاران است»، وباز در این مورد داریم:
آیۀ ۱۲۶ سورۀ النحل «و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقیتم به و لئن صبرتم لهو خیر للصابرین؛ اگر ستم و عقوبتی به شما رسد، به همان اندازه ستم و اذیت رسانید، اما اگر (در برابر ستمی که به شما شده است) شکیبائی به خرج دهید، هر آینه برای (آنان) که صبر می کنند، نیکوتر خواهد بود»
اما آیاتی که در جهت گذشت از یکدیگر نازل شده است، ذیلا آورده می شوند:
آیۀ ۱۳۴ سورۀ البقره «الذین ینفقون فی السرآء و الضرآء و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین؛ (در آخر آیه آمده است که خدا نیکو کاران را دوست دارد. رکن سوم موفقیت در آخرت. حال باید دید چه کسانی نیکوکارند؟ توجه فرمائید) کسانی که در تنگی و فراخی از اموال خود (به نیازمندان) می بخشند. و خشم و غضب خود را فرو می نشانند. و از اعمال بد مردم گذشت می کنند (چنین مردمی نیکو کارند) و خداوند نیکوکاران را دوست دارد.
آیۀ ۲۲ سورۀ الرعد «و الذین صبروا ابتعاء جه ربهم، و اقاموا الصلواة، و انفقوا مما رزقناهم سرّاً و علانیةً، و یدرءون بالحسنة السیءة، اولاًئک لهم عقبی الدار؛ و کسانی که بخاطر رضای خدا شکیبائی پیشه کردند، و نماز را به پا داشتند، و از آنچه به آنان روزی دادیم مخفیانه و آشکارا (بدون خود نمائی) بخشیدند، و بدی را با نیکی پاسخ دادند، آخرت (نیک) برای آنان خواهد بود»
بطوری که ملاحظه می فرمائید در این دو آیه به چندین صفت خوب از جمله عفو و گذشت اشاره دارد. و خداوند این گونه افراد را دوست دارد. در آیۀ ۱۷۸ سورۀ البقره در مورد گذشت آمده است:
«فمن عفی له من اخیه شیء فاتباع بالمعروف و اداء الیه باحسان ذالک تخفیف من ربک و رحمة. فمن اعتدی بعد ذالک فله عذاب الیم؛ (ملاحظه فرمائید. در مورد قتل عمد است) و چون قاتل از ولی دم که برادر دینی اوست بخواهد که گذشت کند، با گرفتن دیه یا بدون آن، کاری نیکو است (یعنی اگر ولی دم گذشت کند کار نیکی انجام داده است) در این صورت قاتل (اگر شرط دیه شده باشد) آن را با رضا اداء کند. این حکم حکمت تخفیف در قصاص و رحمة الهی است. پس از این دستور هرکس سر پیچی کند، و به قاتل تعدی نماید، عذاب سختی در انتظار او خواهد بود.
آیۀ ۱۴۹ سورۀ النساء «ان تبدوا خیرا او تخفوه او تعفوا عن سوء فان الله کان عفوا قدیرا؛ اگر آشکارا یا پنهانی نیکی (به بندگان) کنید. یا از بدی دیگران درگذرید. (محبوب حق خواهید شد) که خداوند با تمام توانائی خود بخشنده است»
آیۀ ۱۹۹سورۀ الاعراف «خذ العفو وامر بالعرف و اعرض عن الجاهلین؛ (ای رسول اکرم) طریقۀ عفو و بخشش را پیش گیر. و به نیکو کاری امر کن (تا بندگان خدا آن را پیشه کنند) و از مردم نادان درگذر»
عزیزان خواننده، این ها احکام و دستورات الهی است. و علیرغم این که اجازه نمی دهد کسی به کسی تعدی کند، مع ذالک اگر تعدی صورت پذیرد، گذشت را بر انتقام ترجیح داده است. زیرا در انتقام عملکرد نیکوکارانه شناخته نشده، در حالی که در عفو عمل نیکو و خوشایند پروردگار خواهد بود. به همین جهت افراد با ایمان در تعدیات به خود، حتی در قتل یکی از عزیزانشان، حاضر نخواهند شد، در برابر ریختن خونی، خون دیگری ریخته شود. و بجای یک خانواده، دو خانواده در ماتم عزیزان خود فرو روند. ضرورتا لازم می داند در تأیید حدیث معروف نبوی که فرموده است «انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق؛ من برای تکمیل تکامل کردارهای نیک به رسالت فرستاده شده ام» به آیه های قرآن کریم اشاره ای داشته باشیم:
آیۀ ۳۴ سورۀ فصلت «و لا تستوی الحسنة و لا السیئة؛ نیکی و بدی با هم برابری ندارند. ادفع باللتی هی احسن؛ به نیکوترین رو پاسخ (بدی را) رد کن. فاذا الذی بینک و بینه عداوة؛ تا هر گاه بین تو و او دشمنی باشد. کانه ولی حمیم؛ (به گونه ای در آید) که گوئی دوست حمایت کننده ای شده است!»
آیۀ ۳۵ «و ما یلقاها الا الذین صبروا؛ ( به این امتیاز ) دست نمی یابند، مگر کسانی که خویشتن داری و ( در برابر اثرات روحی تجاوز دشمن ) صبر کنند. و ما یلقاها الا ذو حظ عظیم؛ و به آن نمی رسند مگر دارای (روان و شخصیت) بزرگی باشند» مـلاحظه می فـرمائید که چگونه مسائل اجتماعی ارائه و توجیه می شود تا پیروان این کیش بزرگ اندیشه کنند و پس از آن بپذیرند. این ها جزئی از فلسفۀ احکام الهی است. بنابراین شیاع این که اسلام دین خشونت است. منصفانه نخواهد بود.
گذشت از خطاهای بندگان ذاتی پروردگار عالم است که در خصوص آدمی با توجه به بخش چهارم از باب اول، آن را بدون حد و حصر اِعمال می دارد. این رحمت الهی اختصاص به پیروان دین خاصی ندارد. و هرکس از کردۀ سوء خود پشیمان گردد، مشمول این رحمت خواهد شد. و چون آدمی از روح خدا جان گرفته است. بنابراین خدا دوست دارد که مخلوق او با اتخاذ روش خالق خود، نسبت به همدیگر در تضادهای ایجاد شده، با دید اغماض، گذشت کنند. و علیرغم آیۀ ۱۹۴ البقره «فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم و اتقوا الله ان الله مع المتقین؛ (خطاب به اعراب کینه توز زمان جاهلیت است که در انتقام گیری رعایت هیچ حد و مرزی را نمی کردند) پس هر کس که به شما تجاوز کرد بهمان گونه به او تجاوز کنید (نه شدیدتر) واز خدا بترسید. که خدا با پرهیزکاران است»، وباز در این مورد داریم:
آیۀ ۱۲۶ سورۀ النحل «و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقیتم به و لئن صبرتم لهو خیر للصابرین؛ اگر ستم و عقوبتی به شما رسد، به همان اندازه ستم و اذیت رسانید، اما اگر (در برابر ستمی که به شما شده است) شکیبائی به خرج دهید، هر آینه برای (آنان) که صبر می کنند، نیکوتر خواهد بود»
اما آیاتی که در جهت گذشت از یکدیگر نازل شده است، ذیلا آورده می شوند:
آیۀ ۱۳۴ سورۀ البقره «الذین ینفقون فی السرآء و الضرآء و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین؛ (در آخر آیه آمده است که خدا نیکو کاران را دوست دارد. رکن سوم موفقیت در آخرت. حال باید دید چه کسانی نیکوکارند؟ توجه فرمائید) کسانی که در تنگی و فراخی از اموال خود (به نیازمندان) می بخشند. و خشم و غضب خود را فرو می نشانند. و از اعمال بد مردم گذشت می کنند (چنین مردمی نیکو کارند) و خداوند نیکوکاران را دوست دارد.
آیۀ ۲۲ سورۀ الرعد «و الذین صبروا ابتعاء جه ربهم، و اقاموا الصلواة، و انفقوا مما رزقناهم سرّاً و علانیةً، و یدرءون بالحسنة السیءة، اولاًئک لهم عقبی الدار؛ و کسانی که بخاطر رضای خدا شکیبائی پیشه کردند، و نماز را به پا داشتند، و از آنچه به آنان روزی دادیم مخفیانه و آشکارا (بدون خود نمائی) بخشیدند، و بدی را با نیکی پاسخ دادند، آخرت (نیک) برای آنان خواهد بود»
بطوری که ملاحظه می فرمائید در این دو آیه به چندین صفت خوب از جمله عفو و گذشت اشاره دارد. و خداوند این گونه افراد را دوست دارد. در آیۀ ۱۷۸ سورۀ البقره در مورد گذشت آمده است:
«فمن عفی له من اخیه شیء فاتباع بالمعروف و اداء الیه باحسان ذالک تخفیف من ربک و رحمة. فمن اعتدی بعد ذالک فله عذاب الیم؛ (ملاحظه فرمائید. در مورد قتل عمد است) و چون قاتل از ولی دم که برادر دینی اوست بخواهد که گذشت کند، با گرفتن دیه یا بدون آن، کاری نیکو است (یعنی اگر ولی دم گذشت کند کار نیکی انجام داده است) در این صورت قاتل (اگر شرط دیه شده باشد) آن را با رضا اداء کند. این حکم حکمت تخفیف در قصاص و رحمة الهی است. پس از این دستور هرکس سر پیچی کند، و به قاتل تعدی نماید، عذاب سختی در انتظار او خواهد بود.
آیۀ ۱۴۹ سورۀ النساء «ان تبدوا خیرا او تخفوه او تعفوا عن سوء فان الله کان عفوا قدیرا؛ اگر آشکارا یا پنهانی نیکی (به بندگان) کنید. یا از بدی دیگران درگذرید. (محبوب حق خواهید شد) که خداوند با تمام توانائی خود بخشنده است»
آیۀ ۱۹۹سورۀ الاعراف «خذ العفو وامر بالعرف و اعرض عن الجاهلین؛ (ای رسول اکرم) طریقۀ عفو و بخشش را پیش گیر. و به نیکو کاری امر کن (تا بندگان خدا آن را پیشه کنند) و از مردم نادان درگذر»
عزیزان خواننده، این ها احکام و دستورات الهی است. و علیرغم این که اجازه نمی دهد کسی به کسی تعدی کند، مع ذالک اگر تعدی صورت پذیرد، گذشت را بر انتقام ترجیح داده است. زیرا در انتقام عملکرد نیکوکارانه شناخته نشده، در حالی که در عفو عمل نیکو و خوشایند پروردگار خواهد بود. به همین جهت افراد با ایمان در تعدیات به خود، حتی در قتل یکی از عزیزانشان، حاضر نخواهند شد، در برابر ریختن خونی، خون دیگری ریخته شود. و بجای یک خانواده، دو خانواده در ماتم عزیزان خود فرو روند. ضرورتا لازم می داند در تأیید حدیث معروف نبوی که فرموده است «انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق؛ من برای تکمیل تکامل کردارهای نیک به رسالت فرستاده شده ام» به آیه های قرآن کریم اشاره ای داشته باشیم:
آیۀ ۳۴ سورۀ فصلت «و لا تستوی الحسنة و لا السیئة؛ نیکی و بدی با هم برابری ندارند. ادفع باللتی هی احسن؛ به نیکوترین رو پاسخ (بدی را) رد کن. فاذا الذی بینک و بینه عداوة؛ تا هر گاه بین تو و او دشمنی باشد. کانه ولی حمیم؛ (به گونه ای در آید) که گوئی دوست حمایت کننده ای شده است!»
آیۀ ۳۵ «و ما یلقاها الا الذین صبروا؛ ( به این امتیاز ) دست نمی یابند، مگر کسانی که خویشتن داری و ( در برابر اثرات روحی تجاوز دشمن ) صبر کنند. و ما یلقاها الا ذو حظ عظیم؛ و به آن نمی رسند مگر دارای (روان و شخصیت) بزرگی باشند» مـلاحظه می فـرمائید که چگونه مسائل اجتماعی ارائه و توجیه می شود تا پیروان این کیش بزرگ اندیشه کنند و پس از آن بپذیرند. این ها جزئی از فلسفۀ احکام الهی است. بنابراین شیاع این که اسلام دین خشونت است. منصفانه نخواهد بود.
تاريخ : یکشنبه هشتم اردیبهشت ۱۳۹۸ | 14:13 | نویسنده : عبدالمجید زرگر |